Produkty dual-use, czyli produkty podwójnego zastosowania, to wyroby, oprogramowanie i technologie, które można wykorzystać zarówno cywilnie, jak i wojskowo. Ich projekt musi spełnić wymagania obu rynków: odporność środowiskową, niezawodność i zgodność z przepisami kontroli eksportu. Poniżej wyjaśniamy definicję, wymagania projektowe i aktualne możliwości finansowania.
Spis treści
Produkty dual-use to wyroby, w tym oprogramowanie i technologie, które mogą służyć zarówno celom cywilnym, jak i wojskowym. Taką definicję przyjmuje rozporządzenie (UE) 2021/821, które reguluje kontrolę wywozu tych produktów z Unii Europejskiej. Załącznik I do rozporządzenia zawiera listę produktów kontrolowanych, podzieloną na kategorie od 0 do 9.
Rynek dual-use szybko rośnie. Według raportu „Dual-use. Biznes w ekosystemie bezpieczeństwa”, przywołanego przez PARP, 70% firm uważa ten obszar za istotny dla rozwoju w ciągu 3–5 lat. Aż 61% firm ocenia, że teraz jest najlepszy moment na wejście na ten rynek. W lutym 2026 roku Komitet Monitorujący FENG dodał do programu nowy obszar wsparcia technologii obronnych i dual-use.
Do produktów podwójnego zastosowania zalicza się wyroby, których parametry techniczne pozwalają użyć ich w zastosowaniach wojskowych lub bezpieczeństwa. Często są to zwykłe produkty przemysłowe o podwyższonych osiągach. Przykładowe grupy:
To, czy konkretny produkt jest kontrolowany, zależy od jego parametrów, a nie od nazwy. Kamera o niskiej rozdzielczości termicznej może być wolna od kontroli, a model o wyższych osiągach już nie. Klasyfikację trzeba sprawdzić dla każdego wyrobu osobno.
Produkty dual-use muszą działać niezawodnie w znacznie trudniejszych warunkach niż typowe wyroby cywilne. Projekt uwzględnia skrajne temperatury, wibracje, wstrząsy, wilgoć, pył i zakłócenia elektromagnetyczne. Jednocześnie produkt ma pozostać konkurencyjny cenowo na rynku cywilnym.
Najważniejsze obszary wymagań projektowych:
Dobry projekt dual-use zakłada modułowość od początku. Wspólna platforma może mieć wersję cywilną i wzmocnioną. Różnią się wtedy obudową, uszczelnieniem i oprogramowaniem, a nie całą konstrukcją.
Projekt dual-use różni się od cywilnego głównie wymaganiami niezawodności, dokumentacji i odporności. Tabela pokazuje typowe różnice w podejściu projektowym.
| Obszar | Typowy produkt cywilny | Produkt dual-use | Konsekwencja dla projektu |
|---|---|---|---|
| Warunki pracy | Pomieszczenia lub umiarkowany klimat | Skrajne temperatury, wibracje, pył, woda | Wzmocniona obudowa, uszczelnienia, testy środowiskowe |
| Szczelność | Często IP20–IP54 | Często IP67–IP68 | Uszczelki, szczelne złącza, membrany ciśnieniowe |
| Obsługa | Gołe dłonie, dobre oświetlenie | Rękawice, noc, stres | Większe elementy sterowania, czytelne oznaczenia |
| Cykl życia | Kilka lat, szybka wymiana modeli | Często kilkanaście lat użytkowania | Dostępność części i serwis modułowy |
| Dokumentacja | Deklaracja zgodności CE | CE, raporty z testów, klasyfikacja eksportowa | Pełna identyfikowalność materiałów i wersji |
Najdroższym błędem jest projektowanie wersji cywilnej bez myśli o wersji wzmocnionej. Późniejsze dopasowanie obudowy i elektroniki często oznacza budowę produktu od nowa.
Obrót produktami dual-use reguluje przede wszystkim rozporządzenie (UE) 2021/821, które ustanawia unijny system kontroli wywozu. Wywóz produktu z listy kontrolnej poza UE wymaga zezwolenia. W Polsce sprawy kontroli obrotu prowadzi Departament Kontroli Eksportu w ministerstwie właściwym do spraw gospodarki.
Przepisy dotyczą nie tylko fizycznych wyrobów. Kontroli podlega też przekazanie technologii, w tym dokumentacji technicznej i plików konstrukcyjnych. Firma projektowa i producent powinni więc ustalić zasady udostępniania danych już przy starcie projektu. Wewnętrzny program zgodności (ICP) porządkuje te obowiązki w firmie eksportującej.
Najważniejszym instrumentem w 2026 roku jest działanie FENG 2.33 „Kredyt na wytwarzanie produktów podwójnego zastosowania”, prowadzone przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Według harmonogramu BGK nabór trwa od 29 października 2026 roku do 28 stycznia 2027 roku. Budżet naboru wynosi 400 mln zł.
Kluczowe parametry naboru FENG 2.33:
Wymóg gotowości produktu ma duże znaczenie dla projektantów. Premia FENG 2.33 finansuje inwestycję w produkcję, a nie samo projektowanie. Wyrób musi więc mieć ukończony projekt i dokumentację przed złożeniem wniosku. Firmy przygotowujące się do naboru korzystają ze wsparcia wyspecjalizowanych biur. Przykładem jest projektowanie produktów podwójnego zastosowania (dual-use) w Grid, gdzie przygotowanie wyrobu łączy się z wymaganiami tego naboru. Dla wcześniejszych etapów, takich jak prace B+R, przeznaczone są inne instrumenty, np. nabory STEP czy Ścieżka SMART.
Trzeba porównać parametry techniczne wyrobu z załącznikiem I do rozporządzenia (UE) 2021/821. Decydują konkretne wartości, np. rozdzielczość, zasięg czy częstotliwość pracy. W razie wątpliwości warto wystąpić do organu kontroli eksportu o klasyfikację. Błędna klasyfikacja może skutkować sankcjami przy wywozie.
Nie zawsze. Produkt dual-use sprzedawany cywilnie wymaga standardowej zgodności, np. oznakowania CE. Wymagania wojskowe, takie jak testy według MIL-STD-810, stawia zwykle odbiorca z sektora obronnego. Projektowanie z myślą o tych testach od początku ułatwia późniejszą sprzedaż do wojska.
Nie, FENG 2.33 finansuje inwestycję w uruchomienie lub rozwój produkcji wyrobów dual-use. Produkt musi być gotowy do wytwarzania bez dalszych prac B+R. Projektowanie należy więc zakończyć przed złożeniem wniosku, korzystając ze środków własnych lub innych programów.
Pierwszy nabór w Banku Gospodarstwa Krajowego trwa od 29 października 2026 roku do 28 stycznia 2027 roku, do godziny 16:00. Termin może zostać skrócony, m.in. gdy wnioskowana kwota znacząco przekroczy budżet. Do wniosku potrzebna jest promesa kredytowa z banku współpracującego z BGK.
Tak, wywóz poza Unię Europejską produktu wymienionego w załączniku I wymaga zezwolenia. Obrót wewnątrz UE jest co do zasady swobodny, z wyjątkiem najbardziej wrażliwych pozycji z załącznika IV. Kontroli podlega też przekazanie dokumentacji technicznej.
Komentarze (0)