• Bądź blisko najswieższych informacji

Produkty dual-use – czym są i jakie mają wymagania projektowe?

Produkty dual-use – czym są i jakie mają wymagania projektowe?

​Produkty dual-use, czyli produkty podwójnego zastosowania, to wyroby, oprogramowanie i technologie, które można wykorzystać zarówno cywilnie, jak i wojskowo. Ich projekt musi spełnić wymagania obu rynków: odporność środowiskową, niezawodność i zgodność z przepisami kontroli eksportu. Poniżej wyjaśniamy definicję, wymagania projektowe i aktualne możliwości finansowania.

Spis treści

  1. Czym są produkty dual-use?
  2. Jakie produkty zalicza się do podwójnego zastosowania?
  3. Jakie wymagania projektowe muszą spełnić produkty dual-use?
  4. Czym projekt dual-use różni się od projektu cywilnego?
  5. Jakie przepisy regulują obrót produktami dual-use?
  6. Jak sfinansować rozwój i produkcję wyrobów dual-use w 2026 roku?
  7. FAQ: najczęstsze pytania
  8. Co zapamiętać

Czym są produkty dual-use?

Produkty dual-use to wyroby, w tym oprogramowanie i technologie, które mogą służyć zarówno celom cywilnym, jak i wojskowym. Taką definicję przyjmuje rozporządzenie (UE) 2021/821, które reguluje kontrolę wywozu tych produktów z Unii Europejskiej. Załącznik I do rozporządzenia zawiera listę produktów kontrolowanych, podzieloną na kategorie od 0 do 9.

Rynek dual-use szybko rośnie. Według raportu „Dual-use. Biznes w ekosystemie bezpieczeństwa”, przywołanego przez PARP, 70% firm uważa ten obszar za istotny dla rozwoju w ciągu 3–5 lat. Aż 61% firm ocenia, że teraz jest najlepszy moment na wejście na ten rynek. W lutym 2026 roku Komitet Monitorujący FENG dodał do programu nowy obszar wsparcia technologii obronnych i dual-use.

Jakie produkty zalicza się do podwójnego zastosowania?

Do produktów podwójnego zastosowania zalicza się wyroby, których parametry techniczne pozwalają użyć ich w zastosowaniach wojskowych lub bezpieczeństwa. Często są to zwykłe produkty przemysłowe o podwyższonych osiągach. Przykładowe grupy:

  • bezzałogowe statki powietrzne, czyli drony, oraz ich podzespoły,
  • kamery termowizyjne i systemy optoelektroniczne,
  • urządzenia łączności radiowej i szyfrującej,
  • czujniki, nawigacja satelitarna i inercyjna,
  • materiały kompozytowe i specjalne stopy metali,
  • obrabiarki o wysokiej precyzji,
  • oprogramowanie i systemy cyberbezpieczeństwa.

To, czy konkretny produkt jest kontrolowany, zależy od jego parametrów, a nie od nazwy. Kamera o niskiej rozdzielczości termicznej może być wolna od kontroli, a model o wyższych osiągach już nie. Klasyfikację trzeba sprawdzić dla każdego wyrobu osobno.

Jakie wymagania projektowe muszą spełnić produkty dual-use?

Produkty dual-use muszą działać niezawodnie w znacznie trudniejszych warunkach niż typowe wyroby cywilne. Projekt uwzględnia skrajne temperatury, wibracje, wstrząsy, wilgoć, pył i zakłócenia elektromagnetyczne. Jednocześnie produkt ma pozostać konkurencyjny cenowo na rynku cywilnym.

Najważniejsze obszary wymagań projektowych:

  • Odporność środowiskowa: badania według amerykańskiego standardu MIL-STD-810 obejmują m.in. temperaturę, wilgotność, wibracje, wstrząsy, pył, deszcz i mgłę solną.
  • Szczelność: obudowy często wymagają stopnia ochrony IP67 lub IP68 według normy IEC 60529.
  • Kompatybilność elektromagnetyczna: w wersjach wojskowych stosuje się m.in. standard MIL-STD-461.
  • Ergonomia w trudnych warunkach: obsługa w rękawicach, w nocy i pod obciążeniem stresem; duże przyciski i wyczuwalne elementy sterowania.
  • Serwisowalność: wymiana modułów i baterii w terenie, bez specjalistycznych narzędzi.
  • Wykończenie powierzchni: matowe, nieodbijające światła powłoki i kolory dopasowane do wymagań użytkownika.
  • Łańcuch dostaw: komponenty z wiarygodnych źródeł i udokumentowane pochodzenie podzespołów.

Dobry projekt dual-use zakłada modułowość od początku. Wspólna platforma może mieć wersję cywilną i wzmocnioną. Różnią się wtedy obudową, uszczelnieniem i oprogramowaniem, a nie całą konstrukcją.

Czym projekt dual-use różni się od projektu cywilnego?

Projekt dual-use różni się od cywilnego głównie wymaganiami niezawodności, dokumentacji i odporności. Tabela pokazuje typowe różnice w podejściu projektowym.

Obszar Typowy produkt cywilny Produkt dual-use Konsekwencja dla projektu
Warunki pracy Pomieszczenia lub umiarkowany klimat Skrajne temperatury, wibracje, pył, woda Wzmocniona obudowa, uszczelnienia, testy środowiskowe
Szczelność Często IP20–IP54 Często IP67–IP68 Uszczelki, szczelne złącza, membrany ciśnieniowe
Obsługa Gołe dłonie, dobre oświetlenie Rękawice, noc, stres Większe elementy sterowania, czytelne oznaczenia
Cykl życia Kilka lat, szybka wymiana modeli Często kilkanaście lat użytkowania Dostępność części i serwis modułowy
Dokumentacja Deklaracja zgodności CE CE, raporty z testów, klasyfikacja eksportowa Pełna identyfikowalność materiałów i wersji

Najdroższym błędem jest projektowanie wersji cywilnej bez myśli o wersji wzmocnionej. Późniejsze dopasowanie obudowy i elektroniki często oznacza budowę produktu od nowa.

Jakie przepisy regulują obrót produktami dual-use?

Obrót produktami dual-use reguluje przede wszystkim rozporządzenie (UE) 2021/821, które ustanawia unijny system kontroli wywozu. Wywóz produktu z listy kontrolnej poza UE wymaga zezwolenia. W Polsce sprawy kontroli obrotu prowadzi Departament Kontroli Eksportu w ministerstwie właściwym do spraw gospodarki.

Przepisy dotyczą nie tylko fizycznych wyrobów. Kontroli podlega też przekazanie technologii, w tym dokumentacji technicznej i plików konstrukcyjnych. Firma projektowa i producent powinni więc ustalić zasady udostępniania danych już przy starcie projektu. Wewnętrzny program zgodności (ICP) porządkuje te obowiązki w firmie eksportującej.

Jak sfinansować rozwój i produkcję wyrobów dual-use w 2026 roku?

Najważniejszym instrumentem w 2026 roku jest działanie FENG 2.33 „Kredyt na wytwarzanie produktów podwójnego zastosowania”, prowadzone przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Według harmonogramu BGK nabór trwa od 29 października 2026 roku do 28 stycznia 2027 roku. Budżet naboru wynosi 400 mln zł.

Kluczowe parametry naboru FENG 2.33:

  • wnioskodawcy: mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa działające w Polsce,
  • koszty kwalifikowalne: od 2 mln zł do równowartości 50 mln euro netto,
  • premia: bezzwrotna spłata od 25% do 70% kapitału kredytu, zależnie od regionu i wielkości firmy,
  • wymóg: produkt z listy rodzajów produktów opartej na załączniku I do rozporządzenia 2021/821,
  • wymóg: produkt gotowy do wytwarzania bez dalszych prac badawczo-rozwojowych,
  • wymóg: prawa przedsiębiorcy do wyrobu i uzasadnienie zastosowań cywilnych oraz wojskowych.

Wymóg gotowości produktu ma duże znaczenie dla projektantów. Premia FENG 2.33 finansuje inwestycję w produkcję, a nie samo projektowanie. Wyrób musi więc mieć ukończony projekt i dokumentację przed złożeniem wniosku. Firmy przygotowujące się do naboru korzystają ze wsparcia wyspecjalizowanych biur. Przykładem jest projektowanie produktów podwójnego zastosowania (dual-use) w Grid, gdzie przygotowanie wyrobu łączy się z wymaganiami tego naboru. Dla wcześniejszych etapów, takich jak prace B+R, przeznaczone są inne instrumenty, np. nabory STEP czy Ścieżka SMART.

FAQ: najczęstsze pytania

Jak sprawdzić, czy mój produkt jest produktem dual-use?

Trzeba porównać parametry techniczne wyrobu z załącznikiem I do rozporządzenia (UE) 2021/821. Decydują konkretne wartości, np. rozdzielczość, zasięg czy częstotliwość pracy. W razie wątpliwości warto wystąpić do organu kontroli eksportu o klasyfikację. Błędna klasyfikacja może skutkować sankcjami przy wywozie.

Czy produkt dual-use wymaga certyfikacji wojskowej?

Nie zawsze. Produkt dual-use sprzedawany cywilnie wymaga standardowej zgodności, np. oznakowania CE. Wymagania wojskowe, takie jak testy według MIL-STD-810, stawia zwykle odbiorca z sektora obronnego. Projektowanie z myślą o tych testach od początku ułatwia późniejszą sprzedaż do wojska.

Czy z FENG 2.33 można sfinansować projektowanie produktu?

Nie, FENG 2.33 finansuje inwestycję w uruchomienie lub rozwój produkcji wyrobów dual-use. Produkt musi być gotowy do wytwarzania bez dalszych prac B+R. Projektowanie należy więc zakończyć przed złożeniem wniosku, korzystając ze środków własnych lub innych programów.

Do kiedy trwa nabór FENG 2.33?

Pierwszy nabór w Banku Gospodarstwa Krajowego trwa od 29 października 2026 roku do 28 stycznia 2027 roku, do godziny 16:00. Termin może zostać skrócony, m.in. gdy wnioskowana kwota znacząco przekroczy budżet. Do wniosku potrzebna jest promesa kredytowa z banku współpracującego z BGK.

Czy wywóz produktu dual-use wymaga zezwolenia?

Tak, wywóz poza Unię Europejską produktu wymienionego w załączniku I wymaga zezwolenia. Obrót wewnątrz UE jest co do zasady swobodny, z wyjątkiem najbardziej wrażliwych pozycji z załącznika IV. Kontroli podlega też przekazanie dokumentacji technicznej.

Co zapamiętać?

  • Dual-use oznacza możliwość zastosowania cywilnego i wojskowego, a definicję podaje rozporządzenie (UE) 2021/821.
  • O klasyfikacji decydują parametry techniczne produktu, a nie jego nazwa.
  • Projekt dual-use wymaga odporności środowiskowej, szczelności, ergonomii w trudnych warunkach i modułowości.
  • Nabór FENG 2.33 w BGK trwa do 28 stycznia 2027 roku i ma budżet 400 mln zł.
  • FENG 2.33 finansuje produkcję, więc projekt wyrobu musi być gotowy przed wnioskiem.

Udostępnij:

Komentarze (0)

Zostaw komentarz

Oferty pracy w Krakowie:

Zobacz